Wykorzystanie jesionów, olch, brzóz, graba, klonów, wiązów, lip i topoli osiki w strefach uszkodzeń przemysłowych

Wstęp

Strefy uszkodzeń przemysłowych to obszary, na których wskutek emisji zanieczyszczeń przemysłowych (dwutlenku siarki, tlenków azotu, fluoru, metali ciężkich, pyłów przemysłowych) nastąpiło osłabienie lub zamieranie roślinności leśnej. W Polsce szczególnie dotyczyło to rejonów Górnego Śląska, Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego, Bełchatowa, Turoszowa oraz dawnych stref oddziaływania dużych zakładów chemicznych i energetycznych.

W rekultywacji i przebudowie takich terenów wykorzystuje się gatunki charakteryzujące się:

• dużą odpornością na zanieczyszczenia powietrza,
• zdolnością do wzrostu na glebach zdegradowanych,
• szybkim tempem wzrostu,
• możliwością poprawy właściwości gleb.

1. Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior)

Przydatność

• średnia,
• może być stosowany na terenach umiarkowanie zdegradowanych,
• wymaga stosunkowo żyznych i dostatecznie wilgotnych gleb.

Ograniczenia

• wrażliwy na silne przesuszenie siedliska,
• mniej odporny na wysokie stężenia zanieczyszczeń niż lipy i klony.

Zastosowanie

• rekultywacja żyźniejszych siedlisk,
• przebudowa drzewostanów na terenach po ustaniu emisji.

2. Olsza czarna (Alnus glutinosa)

Przydatność

• bardzo duża,
• jeden z najważniejszych gatunków rekultywacyjnych.

Zalety

• wzbogaca glebę w azot dzięki symbiozie z bakteriami Frankia,
• szybko poprawia właściwości biologiczne gleby,
• dobrze rośnie na gruntach silnie przekształconych.

Zastosowanie

• rekultywacja wyrobisk,
• tereny pogórnicze,
• zdegradowane doliny rzeczne,
• obszary o wysokim uwilgotnieniu.

3. Olsza szara (Alnus incana)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• odporna na trudne warunki siedliskowe,
• dobrze rośnie na gruntach kamienistych i ubogich,
• szybko poprawia właściwości gleby.

Zastosowanie

• rekultywacja zwałowisk,
• tereny pogórnicze i poprzemysłowe.

4. Brzoza brodawkowata (Betula pendula)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• jeden z najważniejszych gatunków pionierskich,
• dobrze znosi zanieczyszczenia przemysłowe,
• rośnie na bardzo ubogich i zdegradowanych glebach,
• szybko zasiedla nieużytki.

Zastosowanie

• rekultywacja terenów poprzemysłowych,
• hałdy i zwałowiska,
• grunty porolne i zdegradowane.

5. Brzoza omszona (Betula pubescens)

Przydatność

• duża na terenach wilgotnych.

Zastosowanie

• rekultywacja mokrych gruntów zdegradowanych,
• torfowiska i obniżenia terenu.

6. Grab pospolity (Carpinus betulus)

Przydatność

• umiarkowana.

Zalety

• dobrze znosi okresowe oddziaływanie zanieczyszczeń,
• poprawia właściwości biologiczne gleby.

Ograniczenia

• wymaga żyźniejszych siedlisk,
• rzadko stosowany jako gatunek pionierski.

Zastosowanie

• przebudowa drzewostanów po ustaniu emisji przemysłowych.

7. Klon zwyczajny (Acer platanoides)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• wysoka odporność na zanieczyszczenia powietrza,
• dobrze znosi warunki miejskie i przemysłowe,
• poprawia właściwości gleby dzięki szybko rozkładającej się ściółce.

Zastosowanie

• zalesienia terenów przemysłowych,
• pasy ochronne wokół zakładów przemysłowych.

8. Jawor (Acer pseudoplatanus)

Przydatność

• duża.

Zalety

• dobrze znosi zanieczyszczenia powietrza,
• poprawia żyzność siedliska.

Ograniczenia

• wymaga większej wilgotności i żyzności gleby.

9. Klon polny (Acer campestre)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• jeden z najbardziej odpornych gatunków na zanieczyszczenia przemysłowe,
• dobrze znosi suszę i warunki miejskie.

Zastosowanie

• strefy ochronne wokół zakładów przemysłowych,
• pasy zieleni izolacyjnej.

10. Wiązy (Ulmus spp.)

Przydatność

• duża.

Zalety

• stosunkowo odporne na pyły i gazy przemysłowe,
• dobrze regenerują się po uszkodzeniach.

Zastosowanie

• przebudowa lasów na terenach zdegradowanych,
• zieleń ochronna.

11. Lipa drobnolistna (Tilia cordata)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• jeden z najbardziej odpornych gatunków liściastych na zanieczyszczenia przemysłowe,
• dobrze znosi zapylenie i działanie gazów przemysłowych,
• poprawia właściwości gleby.

Zastosowanie

• pasy ochronne,
• rekultywacja terenów przemysłowych,
• przebudowa uszkodzonych drzewostanów.

12. Lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)

Przydatność

• duża.

Zastosowanie

• podobne jak u lipy drobnolistnej, jednak wymaga żyźniejszych siedlisk.

13. Topola osika (Populus tremula)

Przydatność

• bardzo duża.

Zalety

• gatunek pionierski,
• szybki wzrost,
• zdolność zasiedlania gruntów zdegradowanych,
• łatwo odnawia się z odrośli korzeniowych.

Zastosowanie

• pierwsze etapy rekultywacji,
• tereny pogórnicze,
• grunty silnie zdegradowane.

Tabela do zapamiętania

Najważniejsze gatunki rekultywacyjne w Polsce

Do gatunków najczęściej wykorzystywanych w rekultywacji terenów przemysłowych i pogórniczych należą:

• brzoza brodawkowata,
• olsza czarna,
• olsza szara,
• topola osika,
• klon zwyczajny,
• lipa drobnolistna.

Gatunki te charakteryzują się dużą odpornością na niekorzystne warunki środowiska, szybkim wzrostem oraz zdolnością poprawiania właściwości gleb zdegradowanych.

Literatura

• Jaworski A., Hodowla lasu. Charakterystyka hodowlana drzew i krzewów leśnych.
• Bernadzki E., Dendrologia.
• Siuta J., Rekultywacja gruntów.
• Zasady Hodowli Lasu (PGL LP).
• Materiały Instytutu Badawczego Leśnictwa dotyczące rekultywacji terenów poprzemysłowych i pogórniczych.