DZIAŁ1.
Hodowla lasu, jej podział, cele i zadania
TEMAT 1.1: Wiadomości wstępne
1.1.1 zdefiniować pojęcie hodowli lasu wymienić cele i zadania hodowli lasu zdefiniować pojęcie lasu
Definicja hodowli lasu
Hodowla lasu jest działem leśnictwa obejmującym planowe i celowe oddziaływanie człowieka na procesy biologiczne zachodzące w lesie, w szczególności na powstawanie, rozwój, strukturę i trwałość drzewostanów, w celu kształtowania lasów trwałych, stabilnych, wielofunkcyjnych i zgodnych z warunkami siedliskowymi.
W ujęciu klasycznym, prezentowanym przez prof. Andrzeja Jaworskiego, hodowla lasu polega na świadomym sterowaniu naturalnymi procesami odnowienia, wzrostu i różnicowania drzewostanów, przy wykorzystaniu wiedzy z zakresu ekologii lasu, biologii drzew leśnych oraz nauki o siedliskach leśnych. Hodowla lasu nie zastępuje procesów naturalnych, lecz ukierunkowuje je zgodnie z celami gospodarki leśnej i zasadą trwałości lasu.
Cele hodowli lasu
Cele hodowli lasu mają charakter długookresowy i wynikają z wielofunkcyjnej roli lasów w Polsce.
Zapewnienie trwałości lasów poprzez zachowanie ciągłości pokoleń drzew i stabilności ekosystemów leśnych.
Kształtowanie drzewostanów zgodnych z siedliskiem, odpowiadających naturalnym warunkom glebowym, klimatycznym i wodnym.
Uzyskanie wysokiej jakości surowca drzewnego przy jednoczesnym zachowaniu zdolności regeneracyjnych lasu.
Zwiększanie odporności i stabilności drzewostanów na czynniki biotyczne (szkodniki, choroby) i abiotyczne (wiatr, susza, śnieg).
Ochrona i wzbogacanie różnorodności biologicznej, w tym zachowanie rodzimych gatunków drzew i naturalnych struktur lasu.
Zapewnienie pełnienia funkcji ochronnych i społecznych lasu, takich jak ochrona gleb, wód, klimatu oraz funkcje rekreacyjne i krajobrazowe.
Zadania hodowli lasu
Zadania hodowli lasu obejmują konkretne działania praktyczne, realizowane na wszystkich etapach rozwoju drzewostanu.
Odnawianie lasu, zarówno naturalne, jak i sztuczne, z wykorzystaniem materiału sadzeniowego o odpowiednim pochodzeniu i jakości genetycznej.
Pielęgnowanie upraw i młodników, w tym czyszczenia wczesne i późne, mające na celu regulację składu gatunkowego i jakościowego.
Pielęgnowanie drzewostanów starszych, głównie poprzez trzebieże, ukierunkowane na poprawę stabilności, jakości i przyrostu drzew.
Przebudowa drzewostanów niezgodnych z siedliskiem, zwłaszcza monokultur i drzewostanów jednowiekowych, w kierunku struktur bardziej zbliżonych do naturalnych.
Kształtowanie struktury przestrzennej i wiekowej lasu, sprzyjającej jego trwałości i odporności.
Dostosowanie hodowli lasu do zmian klimatu, poprzez dobór gatunków, form zmieszania i metod odnowienia zwiększających adaptacyjność lasów.
Definicja lasu
Las jest złożonym ekosystemem lądowym, w którym dominującą formą roślinności są drzewa, współwystępujące z innymi roślinami, zwierzętami, mikroorganizmami oraz elementami środowiska nieożywionego, tworzącymi dynamiczny, samoregulujący się układ przyrodniczy.
W ujęciu przyrodniczym las charakteryzuje się:
wielopiętrową strukturą roślinności,
długowiecznością organizmów dominujących,
zdolnością do naturalnej regeneracji,
pełnieniem funkcji produkcyjnych, ochronnych i społecznych.
W ujęciu prawnym, stosowanym w Polsce, lasem jest grunt o powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony, przeznaczony do produkcji leśnej lub pełnienia funkcji ochronnych i społecznych.
TEMAT 1.1: Wiadomości wstępne
1.1.2 wymienić i scharakteryzować rodzaje lasów wymienić funkcje lasów
Rodzaje lasów – definicje i charakterystyka
1. Lasy pierwotne (lasy dziewicze)
Definicja naukowa:
Ekosystemy leśne, które nie były przekształcone przez działalność człowieka, a ich struktura, dynamika i procesy są wynikiem wyłącznie naturalnych czynników.
W Polsce przykładem jest Puszcza Białowieska (fragmenty o charakterze pierwotnym).
Cechy:
• pełna naturalność procesów: sukcesja, odnowienie, zamieranie, zaburzenia naturalne;
• wysoka różnorodność gatunkowa i genetyczna;
• duża ilość martwego drewna;
• wielopiętrowa struktura drzewostanu;
• stabilność ekologiczna i odporność na zakłócenia.
Funkcje dominujące: przyrodnicze, ochronne, naukowe.
2. Lasy naturalne
Definicja:
Lasy, które powstały i rozwijają się w wyniku naturalnych procesów, ale mogły być w przeszłości w niewielkim stopniu użytkowane. Ich skład gatunkowy i struktura są zgodne z potencjalną roślinnością naturalną danego siedliska.
Cechy:
• odnowienie naturalne dominuje nad sztucznym;
• skład gatunkowy zgodny z siedliskiem;
• wysoka stabilność ekologiczna;
• obecność martwego drewna i naturalnych mikrohabitatów.
Funkcje dominujące: przyrodnicze, ochronne, rekreacyjne.
3. Lasy gospodarcze
Definicja (Jaworski, LP):
Lasy, w których prowadzi się planową, zrównoważoną gospodarkę leśną, ukierunkowaną na produkcję drewna przy jednoczesnym zachowaniu funkcji ekologicznych i społecznych.
Cechy:
• drzewostany kształtowane przez zabiegi hodowlane (cięcia pielęgnacyjne, trzebieże, odnowienia);
• dominacja gatunków gospodarczo cennych (np. sosna, świerk, dąb);
• struktura często jednowiekowa, choć współcześnie dąży się do zwiększania zróżnicowania;
• plan urządzenia lasu określa cele i sposoby użytkowania.
Funkcje dominujące: gospodarcze, ale także ekologiczne i społeczne — zgodnie z zasadą trwałości i zrównoważenia.
4. Lasy ochronne
(kategoria formalna w polskim prawie i w PGL LP)
Definicja:
Lasy, którym nadano status ochronny ze względu na szczególne znaczenie dla środowiska, klimatu, gleby, wód lub społeczeństwa.
Przykłady kategorii lasów ochronnych:
• lasy wodochronne (ochrona zasobów wodnych),
• glebochronne (na stromych stokach, wydmach),
• lasy wokół miast i uzdrowisk,
• lasy o szczególnych walorach przyrodniczych,
• lasy nasienne, drzewostany nasienne.
Cechy:
• gospodarka podporządkowana funkcji ochronnej;
• ograniczenia w użytkowaniu rębniowym;
• preferencja odnowienia naturalnego;
• zwiększona troska o stabilność ekosystemu.
Funkcje dominujące: ochronne, ekologiczne, społeczne.
Zachęcam do przeczytania rozdziału 2 książki profesora Andrzeja Jaworskiego “HODOWLA LASU Sposoby zagospodarowania, odnawianie lasu, przebudowa i przemiana drzewostanów” (tom 1)
Zachęcam do zrobienia testu sprawdzającego jak opanowałaś/opanowałeś zagadnienia przedstawione w tej lekcji.
Przygotuj kartkę papieru, zapisz z lewej strony numery pytań a obok nich prawidłowe odpowiedzi. Na koniec porównaj z tabelą kończącą test
Test – Hodowla lasu, cele, zadania, definicje
1. Hodowla lasu obejmuje:
A. Świadome oddziaływanie na procesy biologiczne w lesie
B. Planowe kształtowanie struktury drzewostanów
C. Wyłącznie pozyskanie drewna
D. Odnawianie i pielęgnowanie drzewostanów
E. Wyłącznie ochronę lasu przed szkodnikami
2. Główne cele hodowli lasu to:
A. Zachowanie trwałości lasu
B. Uzyskanie maksymalnego pozyskania drewna w krótkim czasie
C. Kształtowanie drzewostanów zgodnych z siedliskiem
D. Zwiększanie odporności drzewostanów
E. Ochrona różnorodności biologicznej
3. Zadania hodowli lasu obejmują:
A. Odnowienie lasu
B. Czyszczenia i trzebieże
C. Przebudowę drzewostanów
D. Planowanie pozyskania drewna
E. Kształtowanie struktury gatunkowej i przestrzennej
4. Odnowienie naturalne polega na:
A. Wykorzystaniu samosiewu
B. Sadzeniu sadzonek z szkółki
C. Pozostawieniu drzew nasiennych
D. Wysiewie nasion przez człowieka
E. Wykorzystaniu odrośli
5. Trzebieże mają na celu:
A. Regulację składu gatunkowego
B. Poprawę jakości drzewostanu
C. Zwiększenie presji konkurencyjnej
D. Usunięcie drzew wadliwych
E. Przyspieszenie odnowienia naturalnego
6. Las w ujęciu przyrodniczym to:
A. Ekosystem z dominacją drzew
B. Układ samoregulujący się
C. Obszar o powierzchni minimum 0,10 ha
D. Zespół organizmów i środowiska nieożywionego
E. Teren przeznaczony wyłącznie do produkcji drewna
7. Las w ujęciu prawnym w Polsce to:
A. Grunt o powierzchni co najmniej 0,10 ha
B. Teren pokryty roślinnością leśną lub czasowo jej pozbawiony
C. Teren przeznaczony do pełnienia funkcji produkcyjnych, ochronnych lub społecznych
D. Teren, na którym rosną wyłącznie gatunki rodzime
E. Grunt, na którym rosną drzewa w wieku powyżej 20 lat
8. Przebudowa drzewostanów jest konieczna, gdy:
A. Drzewostan jest niezgodny z siedliskiem
B. Drzewostan jest monokulturą
C. Drzewostan jest wielogatunkowy i stabilny
D. Drzewostan jest podatny na czynniki abiotyczne
E. Drzewostan ma strukturę jednowiekową
9. Kształtowanie struktury drzewostanu obejmuje:
A. Regulację zmieszania gatunkowego
B. Kształtowanie struktury pionowej i poziomej
C. Dobór odpowiedniego pochodzenia nasion
D. Ustalanie wieku rębności
E. Tworzenie warunków do naturalnego odnowienia
10. Do podstawowych elementów hodowli lasu należą:
A. Odnowienie
B. Pielęgnowanie
C. Ochrona lasu
D. Przebudowa
E. Planowanie pozyskania drewna
Poniżej znajduje się oddzielna, czytelna tabela z kluczem odpowiedzi do wygenerowanego wcześniej testu (10 pytań, każde z wieloma poprawnymi odpowiedziami).
Klucz odpowiedzi – tabela
| Nr pytania | Poprawne odpowiedzi |
|---|---|
| 1 | A, B, D |
| 2 | A, C, D, E |
| 3 | A, B, C, E |
| 4 | A, C, E |
| 5 | A, B, D, E |
| 6 | A, B, D |
| 7 | A, B, C |
| 8 | A, B, D, E |
| 9 | A, B, E |
| 10 | A, B, D |
